لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

بزرگان مکتب تفکیک منکر تجرد نفوس انسانی هستند و به جهت تأکید بر جسمانیت نفس و بدن، به یگانگی مادی انسان اعتقاد دارند اما به جهت اذعان به ماورای طبیعت از زمره مادی انگاران محض خارج می­شوند. عموم ایشان به جهت باور به تمایز کامل بین قرآن، فلسفه و عرفان، علوم بشری را مشکوک و غیر یقینی دانسته و لذا جمع این مواضع را التقاط و اجتماع امور متنافر می­دانند. مطالعه پیش رو بر اساس مبانی انسان شناختی، ناکارآمدی تحلیل و تبیین بزرگان مکتب تفکیک در مسائلی همچون معاد جسمانی، کیفیت ادامه حیات صرفاً مادی انسان در عالم برزخ و اجتماع ناسازگار مادیت نفس و تجرد علم را مورد بررسی و نقد قرار داده است و با روش تحلیلی توصیفی سعی نموده به این پرسش پاسخ دهد که آیا بانیان مکتب تفکیک توانسته­اند با مادی­انگاری وجود انسان تبیینی موفق از معاد، برزخ و حقیقت علم و ادراک به دست دهند؟

چکیده فارسی:وحدت گرایی در هستی شناسی از دیدگاه ملاصدرا و اسپینوزا به دلیل شباهت قابل توجه این دو در برخی جهات مهم شخصیتی، سبک و غایت فلسفه ورزی، موضوعی درخور پژوهش است. افزون بر آن، دو فیلسوف یاد شده مفاهیم مشترکی از قبیل وجوب ذاتی، موجود قائم به ذات، عینیت صفات با ذات، بی همتایی، عالی ترین مرتبه بساطت، ثبات و تغییرناپذیری، سرمدیت و نامتناهی را به کار بسته اند. صدرا این ویژگی ها را به حقیقت وجود و اسپینوزا آنها را به جوهر نسبت می دهد. هر دو نیز تصریح و تاکید دارند که این موجود خداست. البته تفاوت هایی نیز در مبانی آنها وجود دارد؛ ولی شباهت ها غالب است. بر این اساس، نمی توان اسپینوزا را «پانته ایست» خواند. چکیده عربی:الوحدة فی معرفة الوجود عند صدرالدین الشیرازی (الملا صدرا) و اسپینوزا، موضوع جدیر بالبحث و النظر، بسبب ما یوجد بینهما من تشابه یلفت النظر من بعض الجوانب المهمة سواء من حیث الشخصیة، أم من حیث الاسلوب والغایة الفلسفیة. بالاضافة إلی ذلک فقد استعمل الفیلسوفان المذکوران مفاهیم مشترکة مثل: الوجوب الذاتی، والموجود القائم بالذات، و انعدام الشبیه أو النظیر، و أعلی مراتب البساطة، والثبات و عدم التغیر، والسرمدیة وعدم التناهی. ولکن الملاحظ ان صدرالدین الشیرازی ینسب هذه الخصائص إلی حقیقة الوجود، بینما ینسبها اسپینوزا إلی الجوهر. کما یصرح کلاهما و یؤکدان أن هذا الموجود هو الله. و توجد بطبیعة الحال أوجه اختلاف بین متبنیات کل واحد منهما، الا ان أوجه التشابه هی الغالبة. و علی هذا الأساس لا یمکن نعت اسپینوزا بانه کان معتقدا بوحدة الوجود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

نظریه وحدت جهان در تاریخ اندیشه بشری به صورت های گوناگونی مطرح شده است. پیروان این نظریه از راه های متعددی به اثبات این نظریه پرداخته اند. در برابر این نظریه، مفهوم جهان های ممکن مطرح است که به نوعی بر تعدد جهان ها دلالت دارد. در این نوشتار سعی شده است تا این دو نظریه مطرح شده، دلایل آن ها مورد نقد و بررسی قرار گیرد.

یکی از بنیادی ترین و حتی شاید بتوان گفت بنیادی ترین نظریه در بین نظریه های فلسفی و عرفانی در سنت های فکری شرقی و غربی، نظریه وحدت وجود است. در سنت فکری اسلامی نیز نخست ابن عربی و سپس ملاصدرا به عنوان نقاط عطف تاریخی در عرفان و فلسفه ی اسلامی به این نظریه پرداخته و کمابیش نظام فکری خود را بر آن نهاده اند. پیدایش و رواج این تعبیر اصطلاحی حداقل در عرفان اسلامی جز به منظور تقریر دقیق و نهایی «توحید» که از اصول مسلم و ضروری دین مبین اسلام نبوده و نیست، اما عدم درک صحیح مخالفان از این نظریه ازسویی و ابهام و ایهام در شرح و تفسیر آن از جانب موافقان ازسویی و حساسیت فقیهان و متکلمان نسبت به اصل اصول دین و تحفظ بر توحید و اجتناب از اشکال مردود این نظریه، بحث از آن را به معرکه ی تمام نشدنی آرا مبدل ساخته به طوری که حیات و ممات عرفان اسلامی و به همان سان، مرزبندی بین اسلام و کفر و راست کیشی و ارتداد بی تردید به اصول و فروع آن، گره خورده است. مرزبندی بین سه نظریه یگانه انگاری، دوگانه انگاری و وحدت وجود، عامل تعیین کننده در فهم درست نظریه وحدت وجود است. در طول تاریخ سنت های عرفانی، تحفظ بر اصل ارسطویی استحاله اجتماع نقیضین، فهم درست این نظریه را ناممکن ساخته و میراث گران بهای عارفان جهان را در محاق برده است. منطق و تفکر فازی با طرد اصل تناقض به تفسیر کامل این نظریه نائل می شود، راه بدفهمی این نظریه را می بندد و راه پاسخ به مخالفان را هموار می نماید.

وحدت وجود و وحدت شهود از مفاهیم معروف در عرفان اند که بحث های گوناگونی درباره آنها صورت گرفته است و دانشمندان و عارفان مختلف، نظرات و تعاریف گوناگونی در رابطه با آنها ارائه کرده اند. برخی وحدت وجود را مقامی عرفانی دانسته اند که از مقام وحدت شهود برتری دارد و برخی دیگر به اصالت وحدت شهود رأی داده اند و عارفانی نیز در آثارشان این دو را یک مفهوم با تعاریفی متفاوت دانسته اند. از آنجا که فیلسوفان و عارفان مختلف، این دو مفهوم عرفانی یا فلسفی را به گونه های مختلفی تعریف کرده اند، لازم است که تعاریف عارفان در این زمینه در کتاب هایشان مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. لمعات فخرالدین عراقی که به نوعی آینه تمام نمای عرفان وحدت وجودی ابن عربی است و همچنین از مبانی عرفان عملی عارفان پیشین بهره گرفته است، می تواند به عنوان یکی از کتاب های مهم در تعریف این دو مفهوم در نظر گرفته شود. در این پژوهش، پس از پرداختن به تعاریف مربوط به این دو مفهوم نوع بیان فخرالدین عراقی درباره آن ها در لمعات، بررسی و مطالعه می شود. مطابق سخنان عراقی در این کتاب می توان ادعا کردکه او این دو مفهوم را از یک جنس می داند و تفاوتی بین آنها قائل نیست. در واقع، باید گفت او به گونه ای، وحدت شهود را نمود عینی وحدت وجود به شمار می آورد.

در تاریخ تفکر اسلامی اختلاف در تعابیر معتقدان به وحدت وجود، تفسیرهای متفاوتی را به وجود آورده و ادعاهایی از جانب برخی از ایشان، مبنی بر بدیع بودن نظریاتشان، طرح شده است. از آن جمله عارف جنجال برانگیز اندلسی، ابن سبعین، نظریه وحدت مطلقه وجود خود را دارای تفاوت های بنیادین در این باب می داند. مقاله حاضر به بررسی این ادعا می پردازد و در پایان به این نتیجه می رسد که چنین ادعایی درست نیست و نظریه او همان بالا رفتن از پلکان نردبان وحدت وجود و تداوم سنت عارفان مسلمان در این باب است.